Wednesday, March 11, 2020

አሠሪና ሠራተኛ ህግ --የሥራ ውል መቋረጥ


የሥራ ውል መቋረጥ

የዓለም ዓቀፉ የሥራ ድርጅት የሥራ ግንኙነት መቋረጥ ስምምነት C158 - Termination of Employment Convention, 1982 (No. 158) አንኳር ይዘትና መሪ ደንቦች ስምምነቱን ባጸደቁት ሆነ ባላጸደቁት በርካታ አገራት ዘንድ በስፋት ተቀባይነት አግኝቷል፡፡ የስምምነቱ ወሰን በአሠሪው አነሳሽነት የሚደረግ የሥራ ውል መቋረጥን የሚመለከት ሲሆን ሌሎች የማቋረጫ መንገዶች አልተካተቱም፡፡ ኢትዮጵያ ይህን ስምምነት አጽድቃለች፡፡ የአሠሪና ሠራተኛ ጉዳይ አዋጅ ቁ. 377/96 ከስምምነቱ ጋር ሲነጻጸር አንድ እርምጃ ወደ ፊት ተራምዷል ለማለት ይቻላል፡፡

በስምምነቱ አንቀጽ 4 በአሠሪው አነሳሽነት የሥራ ውል የሚቋረጥባቸው ሶስት በቂና ብቸኛ ምክንያቶች ተለይተዋል፡፡ ድንጋጌው እንደሚከተለው ይነበባል፡፡
The employment of a worker shall not be terminated unless there is a valid reason for such termination connected with the capacity or conduct of the worker or based on the operational requirements of the undertaking, establishment or service.
እነዚህ ዐበይት የሥራ ውል ማቋረጫ ግላዊና ድርጅታዊ ምክንያቶች በአዋጁ አንቀጽ 26(1) ላይ እውቅና ያገኙ ብቸኛ ምክንያቶች ሆነው ተደንግገዋል፡፡ የድንጋጌው ይዘት ከስምምነቱ ጋር ሲነጻጸር ከቋንቋ አጠቃቀም የዘለለ ልዩነት አይታይበትም፡፡
“የሥራ ውል ከሠራተኛው ጠባይ፤ ወይም የሠራተኛውን የመሥራት ችሎታ ከሚመለከቱ ግልጽ ሁኔታዎች፤ ወይም ከድርጅቱ ድርጅታዊ አቋም ወይም የሥራ እንቅስቃሴ ጋር ግንኙነት ባላቸው ምክንያቶች ብቻ ሊቋረጥ ይችላል፡፡”
በስምምነቱ አንቀጽ 5 የሥራ ውልን ለማቋረጥ ተገቢ ሆነው የማይቆጠሩ አምስት ምክንያቶች የተጠቀሱ ሲሆን ከእነዚህ ውስጥ አራቱ በአዋጁ አንቀጽ 26(2) ላይ እንደሚከተለው ተዘርዝረዋል፡፡
ሀ) ሠራተኛው በሠራተኞች ማኅበር አባል መሆኑ ወይም በማኅበሩ ህጋዊ ተግባሮች ተካፋይ መሆኑ
ለ) ሠራተኛው የሠራተኞች ተጠሪ ሆኖ ለመሥራት መፈለጉ ወይም መሥራቱ
ሐ) ሠራተኛው በአሠሪው ላይ ቅሬታ ማቅረቡ ወይም በፍርድ ቤት በቀረበ ክስ ወይም በሌላ ክስ ተካፋይ መሆኑ
መ) የሠራተኛው ብሔረሰብ፤ ጾታ ኃይማኖት፤ የፖለቲካ አመለካከት፤ የጋብቻ ሁኔታ፤ ዘር፤ ቀለም፤ የቤተሰብ ኃላፊነት፤ የዘር ሐረግ፤ እርግዝና ወይም ማኅበራዊ አቋም
‘እርግዝና’ በሚል በጥቅል አነጋገር በአንቀጽ 26(2) መ የተጠቀሰው ምክንያት በስምምነቱ አንቀጽ 5 ‘በእርግዝና ፈቃድ ምክንያት ከሥራ መቅረት’ በሚል አምስተኛ ምክንያት ሆኖ ተቀምጧል፡፡ ይህም የአንቀጽ 26(2) ድንጋጌ ከስምምነቱ ይልቅ ለእርጉዝ ሠራተኞች የበለጠ ጥበቃ እንዳደረገ ያሳያል፡፡ በአዋጁ  ድንጋጌ ላይ ከፈቃድ በተጨማሪ እርግዝናን መነሻ ያደረጉ ሁሉም ምክንያቶች የሥራ ውልን ለማቋረጥ ብቁና በቂ ምክንያት ሆነው አይቆጠሩም፡፡ ይኸው የህጉ አቋም በአንቀጽ 87 ንዑስ አንቀጽ 5 እና 6 ላይ ተብራርቶ ተደንግጓል፡፡ በእነዚህ ድንጋጌዎች መሰረት በስምምነት፤ በጥፋት ወይም በቅነሳ ካልሆነ በቀር ሴት ሠራተኛን ነፍሰ ጡር በሆነችበት ጊዜና ከወለደችበት ጊዜ ጀምሮ በአራት ወራት ውስጥ ማሰናበት አይቻልም፡፡ በሌላ አነጋገር በተጠቀሰው ጊዜ ውስጥ በአንቀጽ 28(1) በተዘረዘሩት የውል ማቋረጫ ምክንያቶች እርጉዝ ሠራተኛን ከሥራ ማሰናበት የተከለከለ ነው፡፡
አሠሪው ማስጠንቀቂያ በመስጠት የሥራ ውል የሚያቋርጥበት መንገድ እንዲሁ ከስምምነቱ በተሻለ በአዋጁ ጥበቃ አግኝቷል፡፡ የስምምነቱ አንቀጽ 11 ከባድ ጥፋት ያልፈጸመ ሠራተኛ የሥራ ውሉ ከመቋረጡ በፊት አሠሪው ማስጠንቀቂያ ሊሰጠው እንደሚገባ ቅድመ ሁኔታ ያስቀምጣል፡፡ በአገራችን አሠሪና ሠራተኛ ህግ መሰረት ማስጠንቀቂያ መስጠት ብቻውን የሥራ ውልን በህጋዊ መንገድ አያቋርጥም፡፡ ከማስጠንቀቂያው በተጨማሪ በአንቀጽ 28 የተመለከቱት በቂ ምክንያቶች ሊኖሩ ይገባል፡፡

No comments:

Post a Comment